BİR KIŞ KORKUSU: “TOMTOMU” (1)

BİR KIŞ KORKUSU: “TOMTOMU” (1) Mevlüt KAYA Korku, “tehlike düşüncesinin uyandırdığı duygusal bir reaksiyon” olarak tanımlanmaktadır (Tülin Gençöz, Korku: Sebepleri, Sonuçları ve Başetme Yöntemleri, Kriz Dergisi, 6/2, s.10). Çocuklar ile yetişkinle

BİR KIŞ KORKUSU: “TOMTOMU” (1)
Giresun
G.Tarihi: 04.04.2020 21:28
3964 Okunma
0
BİR KIŞ KORKUSU: “TOMTOMU” (1)
 
Mevlüt KAYA
 
Korku, “tehlike düşüncesinin uyandırdığı duygusal bir reaksiyon” olarak tanımlanmaktadır (Tülin Gençöz, Korku: Sebepleri, Sonuçları ve Başetme Yöntemleri, Kriz Dergisi, 6/2, s.10). Çocuklar ile yetişkinlerin korktuğu şeyler genellikle farklı olmaktadır. Çocuklar kendisini korkutmak için anlatılan masallara ve korku unsurlarına büyüdükçe inanmamaya başlamakta, korkmamaktadır.
Ecinni (cin), öcü, cadı (cazu), umacı (abaçı), hayalet, canavar, vampir, ejderha (ejdehar), tepegöz, hortlak, karakonculus/momoyer gibi bilinmeyen unsurlarla insanlar birbirlerini ya da çocukları korkutmuşlardır. Bunların dışındaki korkutma unsurları ise genelde öyküler, efsaneler, sesler, karanlık, doğa olayları, yalnızlık, ölme, yaralanma, şiddet gibi olgulardır. Çocuklara okunan ninnilerin bile bazen korku içerdiği görülmektedir.
Her coğrafyada, her kültürde tarihin en eski evrelerinden beri korku kahramanları yer almış, bunlar zamanın değişen koşullarıyla yeni kimliklere evirilerek varlığını sürdürmüştür. Ancak eğitimin, teknoloji ve bilimsel bilginin toplum üzerindeki etkisinin artması, ıssız yerlerin kalabalıklaşması, köyden kente göçün aşırılığı ve yoğun iş yaşantısı, çoğu kültürel değerin unutulmasında önemli faktörler olagelmiştir.
Tarihin bilinen evrelerinden günümüze dek, diğer milletler gibi Türklerin yaşantısında da pek çok korku unsuru göze çarpmaktadır. Bunların büyük çoğunluğunun varyantlarına Anadolu’nun her yöresinde, Asya’da ve Batı’daki Türk yurtlarında rastlamak mümkündür. Bu yazıda da Giresun’un Eynesil ilçesindeki özgün bir korku kahramanı kayda geçirilecektir: Tomtomu.
Eynesil’den derlediğimiz bilgilerden anlaşıldığına göre, bugün ortalama kırk yaş üstü kimseler Tomtomu’yu hatırlıyor, alt yaş grupları ise büyüklerinin aktarımlarından biliyor. Tomtomu, çocukları korkutmak için kullanılan bir korku kahramanıdır. Yaptığımız derlemelerde, çocukluğunda “Tomtomu geliyor!” diye korkutulan kişilerden kimisi o günleri gülerek, duygulanarak veya “hâlâ içimde ürpertisi var” ifadesiyle yâd etmektedir.
            Tomtomu, Eynesil’de kış zamanına, Ocak ayına (Zemheri’ye) özgü bir korku kahramanı olarak anlatılagelmiştir. Geçmiş dönemlerde, gece geç yatan çocuklara: “Tomtomu geliyor, herkes yatsın!” diye bağırırlarmış (Sezgin Alemdar ile yapılan görüşme, 13.03.2020). Çocuklar böylece yatağa girerlermiş. Çocukların korkusu geçip de yataktan kalkmasınlar diye de “Tomtomu ahıra geldi, ateş yaktı, elindeki eğşünü (demiri) kızdırarak tabandan yukarı delecek, ayaklarınıza kızgın demir değdirecek!” derlermiş. Böyle denince çocuklar korkar, artık yataklarından çıkamaz, uyurlarmış (Akif Keskin ile yapılan görüşme, 08.02.2020).
            Tomtomu, mevsimlik bir korku unsuru olarak Ocak ayında, sert soğukların, karın, buzun olduğu, rüzgârlı gecelerde çocukları korkutmak için söylenirmiş. Eski tahta evlerin duvar aralıklarından sızan rüzgâr ıslıklarını, ormanlarda rüzgârın çıkardığı uğultuları çocuklara “Tomtomu’nun sesi” diye tanıtırlarmış eskiler… Küçük çocuklara “Tomtomu geliyor, seni alır, torbasına atar götürür” diyerek korkuturlarmış (Ali Bakır ile yapılan görüşme, 07.02.2020).
Köseli Mahallesinden aktarılanlara göre, eskiden yaşlı bir kadın Dizgine Deresi’ndeki değirmene (2016’da sel afetinde yıkılmıştır) gitmiş. Orada Tomtomu’yu görmüş. Tomtomu, “cangur cungur” sesler çıkararak: “Değirmeni dönîî (dönüyor), poğaçası pişîî (pişiyor), hani bunun sahibi” demiş. Daha sonra değirmenciyi tırnakları ile tırmalamaya, yırtmaya başlamış yukarıdan aşağıya doğru… Başka bir anlatıya göre, çok kar yağdığında “Tomtomu’nun karı yağdı” denilirmiş. Evlerin saçaklarında kışın iki üç metre uzunluğunda buzlar asılırmış. Köylü, o uzun buzlar olduğunda “Tomtomu geldi” dermiş kendi arasında. Tomtomu’nun “ecünnü” (cin) veya hayalet gibi korkunç bir varlık olduğuna da inanılmaktaymış (Engin Dalman ile yapılan görüşme, 12.03.2020).
-Devamı haftaya-
           
 
Dikkat! Yazılan yorumlar hiçbir şekilde sitenin görüş ve düşüncelerini yansıtmamaktadır. Yorumlar, yazan kişiyi bağlayıcı niteliktedir.

BENZER HABERLER

VİDEO GALERİ

BU HAFTA OKUNANLAR

ANKET

Türkiye′de salgını önlemek için alınan ek tedbirler yeterli mi?
İmsak00:00
Güneş00:00
Öğle00:00
İkindi00:00
Akşam00:00
Yatsı00:00

GÜNLÜK BURÇLAR

KoçBoğaİkizlerYengeçAslanBaşakTeraziAkrepYayOğlakKovaBalık

SÜPER LİG

TakımOGMBAP

TARİHTE BUGÜN

2017

Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği Yemen'de savaş nedeniyle evlerini terk eden kişilerin sayısının 2 milyona yaklaştığını duyurdu.

2012

Numan Kurtulmuş'un genel başkanlığını yaptığı Halkın Sesi Partisi (HAS Parti), olağanüstü kongrede feshedildi.

2011

Türk basketbolcu, Taylan Taylancı bugün öldü.

2010

95 yıl aradan sonra ilk kez bir günlüğüne ibadete açılan Akdamar Kilisesi'nde ayin yapıldı.

2003

Türk öykücü ve romancı, Dursun Akçam bugün öldü.

2002

Tel Aviv'de bir otobüse düzenlenen intihar saldırısında 5 kişi öldü. Saldırının ardından İsrail tankları yeniden Filistin Devlet Başkanı Yaser Arafat`ın Ramallah'taki karargahına girdi.

1987

10. Akdeniz Oyunlarında Serbest Güreş Milli Takımı, 6 altın, 1 gümüş madalya ile takım halinde şampiyon oldu.

1985

Meksika'nın başkenti Meksiko'da meydana gelen 8.1 büyüklüğündeki depremde, 35 binden fazla kişi öldü.

1984

Türk oyuncu, Ali Ersan Duru bugün doğdu

1982

İsveç'te seçimleri Sosyal Demokratlar kazandı; Olof Palme başbakan oldu.

1981

Yahya Demirel, Türk vatandaşlığından çıkarıldı.

1978

Türk yazar ve araştırma görevlisi, Mehmet Perinçek bugün doğdu.

1975

Bedri Rahmi Eyüboğlu, Türk ressam ve şairi bugün vefat etti

1955

Arjantin Cumhurbaşkanı Juan Peron, askeri darbeyle devrildi ve Paraguay'a sürüldü.

1951

Kuzey Atlantik Paktı Konseyi (NATO), Türkiye ve Yunanistan'a NATO'ya katılma çağrısı yaptı.

1944

Finlandiya ile Sovyetler Birliği ateşkes imzaladı.

1941

II. Dünya Savaşı'nda Alman kuvvetleri Kiev'i işgal etti.

1935

Almanya'da Yahudilerin kamu sektöründe çalışması yasaklandı.

1933

Türk ses sanatçısı Behiye Aksoy, bugün doğdu

1921

TBMM, Mustafa Kemal Paşa'ya, Mareşal rütbesiyle Gazi unvanı verdi.

1893

Yeni Zelanda Kolonisi, kadınlara oy hakkı tanıyan ilk ulus oldu. Bu atılımın öncüsü, 1866'da kadın hareketini başlatan Kate Sheppard idi.

1575

Padişah III. Murat'ın görevlendirdiği Müneccimbaşı Takiyüddin Efendi'nin öncülüğünde kurulan İstanbul Rasathanesi, açıldı. Rasathane, devrin Şeyhülislamı tarafından 1580'de yıktırıldı.

ZİYARETÇİ DEFTERİ

Düşüncelerinizi bizimle paylaşmak ister misiniz?Ziyaretçi Defteri