​GELEVERA ADI ÜZERİNE BİR DENEME (1)

​GELEVERA ADI ÜZERİNE BİR DENEME (1)

Haber Resim Üstü
​GELEVERA ADI ÜZERİNE BİR DENEME (1)
Giresun
G.Tarihi: 08.12.2019 09:46
734 Okunma
0
GELEVERA ADI ÜZERİNE BİR DENEME (1)
 
Mevlüt KAYA
 
Sahilden 80 kilometre içerideki Giresun dağlarından (rakım 3450 m.) doğan Karavovacık, Karadoğa, Boynuyoğun gibi birçok derenin birleşimiyle oluşan ve öyküleriyle türkülere konu olan, adını ise Gelevera köyü/yaylasından alan Gelevera deresinin ad kökenlerine dair merakın gitgide artması; buna karşın herhangi bir araştırmanın yapılmamış olması, yöre kültürü açısından önemli bir eksikliktir. Şüphesiz bu eksikliği gidermek gibi bir iddiası olmayan bu yazı, bazı derleme bilgiler ve mevcut veriler üzerinden tahmin yürütmekten öteye varamayacak bir deneme niteliğindedir.
Gümüşhane’nin Kürtün ilçesine bağlı Sapmaz köyüne de halk arasında “Gelevera” denilmektedir. Bu köy, Gelevera deresinin her iki yanında kurulmuş, yakın dönemlerde baraj altında kalmıştır. Gelevera deresi, bugün turistik bir potansiyele sahip olup, eski tarihlerden beri yöre yaylacılarının en önemli yol güzergâhlarından biri olagelmiştir. 1530 yılı Osmanlı kayıtlarında “Gelevera karyesi”, “yaylak” olarak tanımlanmış olup Çepni (Giresun) nahiyesine bağlı olarak karşımıza çıkmaktadır (T.C. Başbakanlık Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, 387 Numaralı Muhasebe-i Vilayet-i Karaman ve Rûm Defteri (937/1530) II, Ankara 1997, s. 159).
Öncelikle, konuya dair derlemelerimize yer vererek konuya giriş yapacağız. Ardından Gelevera adının menşeine dair kendi yaklaşımlarımızı aktarmaya çalışacağız.
Çocukluğu 1940’lı yıllarda Gelevera havzasının bir uzantısı olan Espiye’de dolu dolu geçmiş olan ve yöreye dair kültürel-tarihî konulara en çok kafa yormuş, araştırmış isimlerden biri olan E. Mülki İdare Amiri H. Kemal Baykal’dan, “Gelevera” adına dair edindiğimiz bilgilere hiç dokunmadan aşağıda naklediyoruz:
“Gelevera Deresi, Yağlıdere’nin en az üç dört misli su taşır. Daha yüksek ve karlı dağlardan, daha geniş bir hinterlanttan beslenir. Sel suları çok çeşitli bitki ve canlı çeşidini sahile taşır. Denebilir ki Kiliseburnu’na kadar tüm Adabük düzü bu derenin eseridir. Taşıdığı yem yiyecek, yakacak ve tarıma elverişli topraklar nedeniyle bir halk yakıştırması olarak; gelip bir şeyler vermesi nedeniyle “gele vere” deresi diyen Espiyeliler vardı, çocukluğumda… Ama bu sadece bir yakıştırma olsa gerek. Tarihte Espiye’de uzun süre egemen olmuş yerleşik kültürü olan kavimlerden birine ait olması çok daha mümkün. Zira satıhtan mostra gösteren Lahanas’ı bakır yataklarının bakır çağına erken geçmiş bir uygarlığı ve onun ad koymalarını öne çıkarır. Karadeniz‘de ticaret kolonileri kuran Miletoslular bile öne çıkar bu durumda. İonya uygarlığı Atina uygarlığından 400 yıl ileri bir uygarlıktır. Gemicilikte de kıyı takibi ile ilk Karadeniz kolonileri kuranlar da onlardır. Pers satraplıklarını da unutmamak gerekir… Anadolu’yu yönetmiş ve uzun süreler vergiye bağlamışlardır. Günümüz Kurmançisinde “gelek” sözcüğü “çok” sözcüğü ile eş anlamlıdır. “Gelli” ise “tümü, hepsi” anlamındadır. Burada gramer yapısı Farsça olan bu karma dilin kökeninde bu kelimelerden nasıl etkilendiğine de bakmak gerekir. Pondiki lehçesi acaba nasıl adlandırıyordu bu dereyi? Yoksa Saka Türkçesi mi yaptı bu adlandırmayı? Kelge-gele, berge-vere Oğuz Türkmencesi gibi… Gerçek bir, rivayet muhtelif… Unutma… Bir Batı Anadolu uygarlık dili olan İonca iki lehçelidir. İbihca gibi bir ölü dilden de olabilir…”(H. Kemal Baykal ile yapılan görüşme, 12 Eylül 2019).
Yukarıda, Gelevera adının kökenine dair bir derlememizi paylaştık. Bu bakış açısı, Gelevera’nın Espiye’deki kısmına yani denize döküldüğü alana endekslidir. En başta zikrettiğimiz Gelevera köyünün/yaylasının adı da hesaba katıldığında, derenin ad kökenin bu yaylanın adıyla sıkı bir bağlantı içinde olduğu anlaşılmaktadır. Yani dereye “Gelevera” adını, denize döküldüğü yerin halkı vermiş olsa bile derenin beslendiği ana kaynaklardan biri olan “Gelevera” yaylasından dolayı adın konulduğu kuvvetle muhtemeldir. Buradan hareketle öncelikle yerleşim yeri olan “Gelevera”nın  ardından da aynı adla anılan derenin ad kökeni üzerinde yoğunlaşacağız.
“Gelevera” sözcüğünün yapısına baktığımızda, iki sözcükten oluşan bir birleşik isim olduğu düşüncesine kapılıyoruz. O halde iki ayrı sözcüğün nasıl yan yana geldiğini, nasıl yer adı olarak konulmuş olabileceğini irdeleyip anlamaya çalışacağız. Eski sözlükleri karıştırarak “gele, gela, kela, kala, gala, kole, koli, kele, gelli, kelli, vera, vara, vere, vira, viya, vora, vore, …” sözcüklerini ve bunların kullanımlarını, söz konusu havzanın tarihî-coğrafî özellikleriyle birlikte incelemeye çalışacağız… -Devamı haftaya-
Dikkat! Yazılan yorumlar hiçbir şekilde sitenin görüş ve düşüncelerini yansıtmamaktadır. Yorumlar, yazan kişiyi bağlayıcı niteliktedir.

BENZER HABERLER

VİDEO GALERİ

BU HAFTA OKUNANLAR

ANKET

Eynesil'e en son ne zaman geldiniz?
İmsak00:00
Güneş00:00
Öğle00:00
İkindi00:00
Akşam00:00
Yatsı00:00

GÜNLÜK BURÇLAR

KoçBoğaİkizlerYengeçAslanBaşakTeraziAkrepYayOğlakKovaBalık

SÜPER LİG

TakımOGMBAP

KARİKATÜR

Deneme kar

TARİHTE BUGÜN

2017

Isparta'da, FETÖ/PDY'ye yönelik geçen yıl darbe girişiminden önce başlatılan davada, bazı eski MHP milletvekillerine ait görüntülerin bulunduğu hard disklerin ele geçirildiği sanık Halil Karakoç'a 25 yıl 19 ay 15 gün hapis cezası verildi.

2016

Diyarbakır'da eğitim uçuşu için havalanan F-16 tipi savaş uçağı inişi sırasında Sur ilçesinin Çarıklı köyü yakınlarında

2015

Keman virtüözü ve Çigan müziğinin öncülerinden Suphi Vural Doğu, kalp rahatsızlığı nedeniyle 77 yaşında Muğla'nın Marmaris ilçesinde yaşamını yitirdi.

2015

İklim değişikliğini önlemek için hazırlanan Paris Anlaşması, 21. BM İklim Değişikliği Taraflar Konferansı'na katılan ülkeler tarafından kabul edildi.

2013

Bangladeş'te Cemaat-i İslami Partisi Genel Sekreter Yardımcısı Abdülkadir Molla, 1971'deki Pakistan Savaşı sırasında insanlığa karşı suç işlediği gerekçesiyle idam edildi.

2013

AK Parti Bursa Milletvekili Canan Candemir Çelik, TODAİE bütçesi üzerinde yaptığı konuşmayla TBMM Genel Kurulu kürsüsünden başörtüsüyle hitap eden ilk milletvekili oldu.

2012

Adli Tıp Kurumu, 8. Cumhurbaşkanı Turgut Özal'ın ölümüyle ilgili raporunu tamamladı ve Ankara Cumhuriyet Başsavcılığına gönderdi.

2010

Türk Halk Müziği sanatçısı Abdurrahman Kızılay, 60 yaşında vefat etti.

2008

Eski Rum yönetimi lideri Tasos Papadopulos, akciğer kanserinden hayatını kaybetti

2004

Fatih Akın'ın filmi Duvara Karşı, Avrupa Sinema Akademisi'nce verilen 2004 Avrupa En İyi Film Ödülünü kazandı.

2003

Azerbaycan'ın eski Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev, tedavi gördüğü ABD'de vefat etti.

2000

Etiyopya ile Eritre arasında 2 yıl süren savaşa son veren barış anlaşması Cezayir'de imzalandı.

2000

ABD Anayasa Mahkemesi, Florida'da oyların yeniden sayımı işlemini durdurdu ve seçimleri Cumhuriyetçi aday George W. Bush'un kazandığını açıkladı.

1991

Endonezya'daki depremde 1500 kişi öldü.

1979

Rodezya'nın adı Zimbabwe olarak değişti.

1963

Kenya, İngiltere'den bağımsızlığını ilan etti.

1956

Japonya, Birleşmiş Milletler'e üye oldu

1947

Türk oyuncu Hülya Koçyiğit, bugün doğdu.

1942

Türk oyuncu Fatma Girik, bugün doğdu.

1941

II. Dünya Savaşı: İngiltere Bulgaristan'a; Macaristan ve Romanya ABD'ye; Hindistan da Japonya'ya savaş ilan etti.

1936

İngiltere Kralı VIII. Edward ABD'li Wallis Warferd Simpson ile evlenebilmek için tahttan çekildi ve böylece kendi isteğiyle tahtı bırakan ilk İngiliz hükümdarı oldu.

1915

ABD'li aktör ve şarkıcı Frank Sinatra, bugün doğdu.

1916

Türk yazar ve düşünür Cemil Meriç bugün doğdu.

1911

Hindistan'ın başkenti Kalküta yerine Delhi oldu.

1901

İtalyan mucit Guglielmo Marconi, telsiz-telgraf sistemini geliştirdi ve İngiltere'den Atlantik aşırı ilk mesajını gönderdi.

1900

Norveçli Johann Waaler "Kağıt tutacağı"nın ataş patentini aldı.

1870

Güney Carolina'lı Joseph H. Rainey, ABD kongresine seçilen ilk siyahi oldu.

ZİYARETÇİ DEFTERİ

Düşüncelerinizi bizimle paylaşmak ister misiniz?Ziyaretçi Defteri