Üst Manşetler Altı

YÖREMİZİN YAKIN GEÇMİŞİNE DAİR

YÖREMİZİN YAKIN GEÇMİŞİNE DAİR
 
Mevlüt KAYA
 
“Cefa istersen ek-biç;
Sefa istersen kon-göç…”
Ziraat ve yaylacılık böyle değerlendirilmiş, Türk boyları arasında yaygın kullanılan bu eski atasözümüzde…
1950’li-1960’lı yıllarda köylerimizin yaşantısı; mahalli basından, makale ve kitaplardan okuduğumuz, büyüklerimizden dinlediğimiz kadarıyla, bugün için tam bir nostalji kuşağını andırıyor…
Tarlalardan yeşeren umutların, sevdaların hüküm sürdüğü, yayla yollarında filiz verdiği dönemler… İmeceler eşliğinde tarla, bahçe, ormanlarda yaz-kış demeden çalışıldığı bu zamanlarda, insanlar birbiriyle dertleşir, fikir alışverişinde bulunurlar ve gençler arasında kaynaşma olmaktaydı. Bu etkileşim, imece kültürünün doğal bir sonucuydu (Yöremizde imece kültürü için bkz. M. Kaya, Bir Çepni Köyü Tarihi ve Kültürü, Samsun 2007, s. 33-35).
“Yok” denilse de kız/oğlan çocuk ayrımının bir nebze varlığını hissettirdiği zamanlardır. Tarlalar işçi istemektedir; biraz da buna bağlı olarak, aile başına düşen çocuk sayısı bugünkünden fazladır. Bugünkü manada ifade edilecek olursa, “erken evliliklerin” moda olduğu dönemlerdir. Köylerde tarla-bahçe-orman işlerini, yaylalarda hayvancılık işlerini yürütecek iş/beden gücü ihtiyacı, çocuk sayısının fazla tutulmasında önemli bir etken olmuştur. Toprağın atıl kalmaması, kardeşler arasında paylaştırılması, herkesin bir an önce yuvasını kurması ihtiyacı, yöremizin söz konusu koşullarından bağımsız gelişmemiştir. “Anadolu kırsalının genelinde de durum böyleydi” denebilir elbette. Yöremiz üzerinden konu ele alındığında; bu duruma tanık olan atma türkülerimiz, zikredilen yakın dönemlerin sosyal koşulları hakkında ipucu verir niteliktedir:
 
“Evin üstü kiremit
Öteki de hartama
Bir kız verin elime
Bir de sarın arkama”
 
Yukarıdaki atma türkü, Eynesil havzasına aittir ve 15 Ocak 2018’de A. Keskin’den tarafımca derlenmiştir. “Hartama”dan, “kiremit”ten ve bunların kullanım alanlarından dem vuran türküde, mizah yoluyla kız istenmektedir. Yöremize ait atma türküler, bazı ortak iletiler içermektedirler. Her ne kadar dört dizenin ilk ikisi “hartama”, “kiremit” dese de asıl ileti “kız istemek”tir. Ancak bu türküler gelişigüzel, insanları güldürmek amacı gütmez; yaşanan dönemin sosyal koşullarını aktarır. Evliliğin daha erken yaşlarda yapılmasının, kırsal toplumun gayri resmi yaklaşımlarıyla meşrulaştırıldığı, meşrulaştırılırken toprağa, tarıma, yaylacılığa, hayvancılığa, temellendirildiği ve neticede bunların atma türkülere yansıdığı görülmektedir. Bu nedenle denilebilir ki atma türkülerde yöremizin sosyal tarihine dair çok önemli veriler bulunmaktadır. Bu hususu ayrı bir yazıda değerlendireceğiz.
Eğitim düzeyinin ve olanaklarının bugünkü kadar yaygın olmadığı dönemlerde, köylerimizde gençlerin genelde iki seçenekleri vardı: Birincisi, erkenden evlenip, yuva kurup, toprağa ve yaylacılığa bağlı bir ekonomik gelir elde etme yoluna gitmek. İkincisi, aileye ait topraklar yetersiz ise “gurbete” göçmek. Üçüncüsü ve nadiren tercih edilen yol ise –imkânlar elverdiğince- okumak, tahsil yapmaktı… En yaygın tercih birincide zikredilendi. Birinci yolu seçenlere bugün konuyu açtığımızda ise derinden bir “aah!” çekerek üçüncü yolu seçmediklerine üzülmektedirler. Her ne kadar yöremiz insanı, eski zaman şartlarında bir çıkar yol bularak kendine yeterliği sağlamış, bu süreçte yöre kültürünü aydınlatacak geleneksel birikimlerin bugüne erişmesini sağlamıştır.
 
Dikkat! Yazılan yorumlar hiçbir şekilde sitenin görüş ve düşüncelerini yansıtmamaktadır. Yorumlar, yazan kişiyi bağlayıcı niteliktedir.
Blok Reklam 1

BU HAFTA OKUNANLAR

ANKET

Eynesil'e en son ne zaman geldiniz?
İmsak00:00
Güneş00:00
Öğle00:00
İkindi00:00
Akşam00:00
Yatsı00:00

GÜNLÜK BURÇLAR

KoçBoğaİkizlerYengeçAslanBaşakTeraziAkrepYayOğlakKovaBalık

SÜPER LİG

TakımOGMBAP

KARİKATÜR

Deneme kar

TARİHTE BUGÜN

2016

FlyDubai Havayolları'na ait Boeing 737-800 tipi yolcu uçağı Rusya'nın güneyindeki Rostov-on-Don kenti yakınlarında düştü, uçaktaki 61 kişiden kurtulan olmadı

2016

İstanbul Beyoğlu İstiklal Caddesi'nde canlı bomba saldırısı düzenlendi. Saldırıda beş kişi hayatını kaybetti, 46 kişi yaralandı

2015

Tunus'ta silahlı kişilerin parlamento binasının yanındaki Bardo müzesine girerek turistleri rehin alması üzerine çıkan çatışmada 20'si turist, biri güvenlik görevlisi, 2'si saldırgan 23 kişi öldü, 47 kişi yaralandı. Saldırıyı DEAŞ üstlendi

2011

ABD öncülüğündeki koalisyon güçlerinin ''Arap Baharı'' ile ortaya çıkan olayların yaşandığı Libya'ya yönelik operasyonu başladı. NATO, 31 Mart'ta operasyonun komutasını devraldı

2010

Cumhurbaşkanı Abdullah Gül, İngiltere'nin önde gelen düşünce kuruluşu Chatham House tarafından verilen ''2010 Chatham House Ödülü''ne layık görüldü

2003

Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Kuzey Irak'a gönderilmesi, Türk hava sahasının yabancı silahlı kuvvetlerin hava unsurlarına 6 ay süreyle açılmasına ilişkin Başbakanlık Tezkeresi TBMM'ye sunuldu.

2003

ABD askerleri Irak-Kuveyt sınırındaki askerden arındırılmış bölgeye girdi. ABD uçakları da Irak'ın batısını bombalamaya başladı

2001

Türkiye'yi AB üyeliğine taşıyacak Ulusal Program, Bakanlar Kurulunca onaylandı

1999

Ankara DGM Başsavcılığı, Fetullah Gülen hakkında, anayasal düzeni değiştirmeye çalıştığı gerekçesiyle soruşturma açtı

1998

Gazeteci Metin Göktepe'nin öldürülmesi davasında, beş polis ''Kastı aşan adam öldürme'' suçundan 7 yıl 6'şar ay hapis cezasına çarptırıldı, altı polis beraat etti

1997

Diriliş Partisi iki genel seçime girmediği için kapatılmıştır.

1981

Ankara'da bir inzibat erini öldürdüğü iddiasıyla yargılanan Erdal Eren, ölüm cezasına çarptırıldı. Eren'in infazı, 18 yaşından küçük olduğuna ilişkin kemik raporu nedeniyle de tartışmalara yol açtı

1979

Türk basketbolcu Hidayet Türkoğlu, bugün doğdu.

1975

Tarihe 1. Milliyetçi Cephe Hükümeti (1. MC) olarak geçen, dört sağ partiden (AP, MSP, MHP, CGP) oluşan koalisyon işbaşına geldi

1971

CHP Kocaeli Milletvekili Prof. Dr. Nihat Erim, partisinden istifa etti ve başbakanlığa atandı

1965

Merzifon'un Çeltek Linyit İşletmesi'ndeki grizu patlamasında 69 işçi öldü, 58 işçi yaralandı

1945

Sovyetler Birliği, bir nota ile 1925 tarihli Türk-Sovyet Dostluk ve Saldırmazlık Paktı'nı yenilemeyeceğini bildirdi

1932

Sydney Harbour Bridge açıldı.

1920

Mustafa Kemal, Ankara'da bir meclis toplanması amacıyla genelge yayımladı

1920

ABD Senatosu, Versay Antlaşması'nı onaylamayı reddetti.

1915

Güneş Sistemi gezegenlerinden Plüton'un ilk fotoğrafı çekildi. Ancak Plüton'un yeni bir gezegen olduğu o tarihte anlaşılamadı.

1903

Türkiye'nin ilk spor klübü olan Beşiktaş JK kuruldu.

1899

Otomobil yağı üreten Castrol şirketi kuruldu.

1883

Amerikalı ayakkabı ustası Jan E. Matzeliger, bir seferde tüm ayakkabıyı imal eden ilk makineyi icat ederek, ayakkabı sanayisinde devrim yaptı

1877

Ayan Meclisi görevine başladı.

1877

Osmanlı Devletinin ilk Mebusan Meclisi toplandı

1866

Osmanlı Hükümeti, Süveyş Kanalı'nın açılmasına izin verdi

1839

Louis-Jacques-Mandé Daguerre, dagerreyotipi icat etti.

1406

Tunus'lu düşünür ve tarihçi İbn-i Haldun, bugün öldü.

ZİYARETÇİ DEFTERİ

Düşüncelerinizi bizimle paylaşmak ister misiniz?Ziyaretçi Defteri