​GELEVERA ADI ÜZERİNE BİR DENEME (2)

​GELEVERA ADI ÜZERİNE BİR DENEME (2)

​GELEVERA ADI ÜZERİNE BİR DENEME (2)
Eynesil
G.Tarihi: 22.12.2019 15:06
516 Okunma
0
GELEVERA ADI ÜZERİNE BİR DENEME (2)
 
Mevlüt KAYA
 
1928 yılında Sapmaz köyünün adı, Torul kazası-Kürtün nahiyesi “Gelevera” köyü olarak geçmektedir (T.C. Dâhiliye Vekâleti, Son Teşkilatı Mülkiyede Köylerimizin Adları, İstanbul 1928, s.22). 1940’ta köy nüfusunun 65 olduğu görülmektedir (T.C. Başbakanlık DİE, 20 İlkteşrin 1940 Genel Nüfus Sayımı, s. 292).
Halk arasında “Gelevera” yahut “Gelavara” şeklinde söylenegelen, resmî kayıtlarda ise Gelevera/Gelivera olarak geçen yerleşim biriminin bugünkü adı Sapmaz (Gümüşhane-Kürtün) köyüdür. Espiye halkının Gelevera olarak eskiden beri adlandırdığı derenin resmî Kayılardaki biçimi ise Özlücedere’dir. Etimoloji çalışmaları yapan Sevan Nişanyan, Sapmaz köyünün eski adı olan Gelivera’yı bir internet sitesinde  (https://nisanyanmap.com/?yer=15779&haritasi=sapmaz) Yunanca bir sözcük olarak göstermiştir. Nişanyan söz konusu sitede bu ad üzerine bir tanımlama, analiz yapmamış ise de yerel araştırıcılar arasında aynı yönde iddialar mevcuttur: “Gali: güzel, vera: yüzük”…
Gelivera adına dair yukarıdaki anlamına dair net bir yorum yapma olanağımız hâlihazırda yoktur. Ancak yerleşim yeri olan bugünkü Sapmaz ve çevresini içerisine alan havzanın eski çağlardan beri altın, gümüş, bakır gibi madenleri barındırdığı bilinmektedir. Dahası, Gümüşhane tarihî çağlarda hep madenleriyle ön plandadır. Madenlerin varlığından hareket edersek, “güzel yüzük” tabiri bu yer adının menşeinde karşılık bulabilir.
Birleşik ad olan “Geli-vera/Gele-vera”nın etimolojik kökenine şeklen yakın görünen sözcüklere de bakalım:
Gele: 1. Sürü (Fars. Osmanlıca İhya web-Sözlük). 2. Tavla oyununda atılan uyumsuz taş. 3. Çocuk oyununda ebe olanların durdukları yer; Uluşiran *Şiran –Gümüşhane (TDK onl.söz.) Gele/Gela farklı söyleniş farklılıklarını da göz önünde tutmak gerekir.
Geli: 1. Gel; Isparta, Diyarbakır. 2. Ardıç ağacının meyvesi; Tefenni-Burdur. 3. Düğün çağırıcısı; Konya. 4. Gelgit (TDK onl.söz.)
Kele: 1. Boğa, tosun. 2. Sürülmemiş tarla. 3. Güzel, iyi. 4. Büyük, onurlu… gibi, Türkiye derlemelerinde çok çeşitli karşılıkları bulunmaktadır (TDK online-sözlük). Doğankent’in Kelete köyünün adı ile ve hatta Eynesil’de eskilerin “pancar kökü” anlamında kullandıkları “kelem” sözcüğü ile de ilişkilendirilebilir.
Kelâ: Kertenkele, keler (TDK onl.söz.)
Kala: 1. Kent, şehir. 2. Güç, zahmetli. 3. Atmaca. 4. Çekirge. 5. Sincap (TDK onl.söz.) Espiye-Kalaboynu (bugünkü Kaleboynu) ile ilişki kurulabilir.
“Gala” sözcüğünün anlamları arasında “hapishane”, “dikili taşla oynanan bir çocuk oyunu”, “başka” gibi karşılıklar görmekteyiz. Anadolu derlemelerindeki karşılıklarında yakın “Gelevera”ya yakın bir anlam barınmadığı görülmektedir (Bkz. TDK onl.söz.)
Vera: TDK online sözlükte karşılığı yok.
Vara: Balyoz; Güneyce-Rize (TDK onl.söz.)
Vere: 1. İki sürülmüş bölüm arasında kalan tarla parçası; Ahlat-Bitlis. 2. Daima, her zaman; Kütahya.
Vira: 1. İtalyanca, toplama, alma. 2. Sürekli, daima (TDK onl.söz.) 3. Denizcilikte yaygın söylem: Vira bismillah!
Vore: Kar; Nazimiye-Tunceli (TDK onl.söz.)
Türkçedeki “gelmek-varmak” sözcüklerinden hareket edilerek, bugün halk ağzındaki yakıştırma olan “Gelevara” sözcüğü mantıklı gibi gelse de yörede ağzındaki “var-gel: teleferik” örneği bu yakıştırmayı çürütmeye yatkındır. Çünkü mantıksal olarak önce varılır sonra gelinir (dönülür).
Gelevera adının kökenine dair net bir sonuca ulaşamasak, sadece şeklen yakın sözcükleri aktarmaya çalışmış olsak da söz konusu havzanın, eski çağlardan beri maden işlenen bölge olduğu gerçeği, bu adlandırmanın çıkış noktası olabilir. MTA’nın ilgili bölge haritalarında görüleceği gibi buralar eski maden işletmelerinin bulunduğu alanlardır (Bkz. http://www.mta.gov.tr/v3.0/sayfalar/hizmetler/maden-haritalari/gumushane.pdf). Ayrıca adlandırmada bu havzanın coğrafî özelliklerinin de etkili olabileceği göz önünde tutulmalıdır. İlave olarak, Kelkit, Gelivera=Kelivera, Gelibolu adları arasında da bir köken ilişkisi olabilir.
Dikkat! Yazılan yorumlar hiçbir şekilde sitenin görüş ve düşüncelerini yansıtmamaktadır. Yorumlar, yazan kişiyi bağlayıcı niteliktedir.

BENZER HABERLER

VİDEO GALERİ

BU HAFTA OKUNANLAR

ANKET

Eynesil'e en son ne zaman geldiniz?
İmsak00:00
Güneş00:00
Öğle00:00
İkindi00:00
Akşam00:00
Yatsı00:00

GÜNLÜK BURÇLAR

KoçBoğaİkizlerYengeçAslanBaşakTeraziAkrepYayOğlakKovaBalık

SÜPER LİG

TakımOGMBAP

KARİKATÜR

Deneme kar

TARİHTE BUGÜN

2017

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ve eşi Emine Erdoğan, Cumhurbaşkanlığı Külliyesi'nde ABD'li oyuncu Lindsay Lohan ve Suriye'nin doğu Halep bölgesindeki katliamı dünyaya sosyal medya üzerinden duyuran 7 yaşındaki Bana el-Abed'i de kabul etti

2017

Türk tiyatrosunun önemli isimlerinden oyuncu Engin Cezzar yaşama veda etti

2016

Mardin Büyükşehir Belediye Başkanı Ahmet Türk hakkında "silahlı terör örgütüne üye olmak", "silahlı terör örgütü propagandası yapmak" ve "2911 sayılı yasaya muhalefet" suçlarından, 7 yıl 6 aydan 18 yıla kadar hapis cezası istemiyle dava açıldı

2016

Türkiye nüfusunun, 2015'te bir önceki yıla göre 1 milyon 45 bin 149 kişi artarak, 78 milyon 741 bin 53 kişiye ulaştığı açıklandı

2016

HSYK 3. Dairesi, kamuoyunda "kozmik oda" olarak bilinen Genelkurmay Ankara Seferberlik Bölge Başkanlığında arama yapan 8 hakim ve savcıyla ilgili soruşturma izni verilmesini kararlaştırdı

2015

Paris İstinaf Mahkemesi, terör örgütü PKK'ya mali destek sağlamak suçundan yargılanan 10 Türk vatandaşını 12 ay ile 4 yıl arasında değişen tecilli hapis cezalarına çarptırdı.

2015

Öğretmenliğe ilk kez atanacaklar için 40 yaş sınırı kaldırıldı

2014

Ukrayna Başbakanı Mikola Azarov, ülkedeki krizin barışçıl yollarla çözümü için istifa ettiğini açıkladı. Parlamento, 16 Ocak'ta kabul edilen ve demokratik olmadığı gerekçesiyle meydanlardaki protestoların artmasına yol açan 11 yasayı iptal etti

2013

İran, içinde maymun bulunan "Öncü" adlı araştırma uydusunu başarıyla uzaya gönderdi

2013

Sanatçı Ferdi Özbeğen, tedavi gördüğü Okmeydanı Eğitim ve Araştırma Hastanesi'nde 72 yaşında vefat etti

2012

Türkiye'nin ilk ''Dünya Güzeli'' Keriman Halis Ece Tamer, ''kalp yetmezliği'' nedeniyle İstanbul'da 99 yaşında hayatını kaybetti

2010

Türk ressam Ömer Uluç, bugün vefat etti.

2006

Polonya'nın Katowice şehrinde bir sergi sarayının çatısı, biriken karın ağırlığıyla çöktü: 62 kişi öldü, 140 kişi yaralandı.

2004

Türk Lirası'ndan altı sıfır atılmasını ve para biriminin Yeni Türk Lirası olmasını öngören yasa tasarısı, TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi.

2002

Ekvador havayollarına ait Boeing 727-100 tipi bir yolcu uçağı güney Kolombiya'da And dağlarına çarparak düştü: 92 kişi öldü.

1997

Süreli yayın kuruluşlarının kültürel amaçlar dışında promosyon yapmasını engelleyen Promosyon Yasası yürürlüğe girdi

1992

Anayasa Mahkemesi, Türkiye Birleşik Komünist Partisi'ni kapattı.

1988

THY, iç hat seferlerinde sigara içilmesini yasakladı.

1986

Amerikan uzay mekiği Challanger kalktıktan 72 saniye sonra patladı, 7 kişi öldü.

1986

Sakıp Sabancı, Türkiye Sanayici ve İşadamları Derneği (TÜSİAD) başkanlığına seçildi.

1983

8 kişinin öldüğü, 72 kişinin yaralandığı, 7 Ağustos 1982'deki Esenboğa Havalimanı terör saldırısına katılanlardan Levon Ekmekçiyan, Ankara Kapalı Cezaevi'nde idam edildi

1982

Türkiye'nin Los Angeles Başkonsolosu Kemal Arıkan öldürüldü. Saldırıyı ''Ermeni Katliamı Adalet Komandoları'' adlı terör örgütü üstlendi

1981

Türk şair Özdemir Asaf, bugün öldü.

1971

İzmir'de gençler Amerikan 6. Filosunu protesto ettiler; 20 genç gözaltına alındı.

1958

Kıbrıs'ta Türklerin düzenlediği miting sırasında İngiliz askerlerinin ateş açması ve bir kamyonun kasten halkın üzerine sürülmesi sonucu 8 kişi öldü. TBMM, 31 Ocak'ta İngiltere'yi kınama kararı aldı.

1953

Ney üstadı ve ünlü hiciv şairi Neyzen Tevfik Kolaylı 74 yaşında öldü

1935

İzlanda kürtajı yasallaştıran ilk ülke oldu.

1932

Japonya Şanghay'ı işgal etti.

1927

Eşref Kolçak, Türk sinema ve dizi oyuncusu, bugün doğdu.

1923

İçişleri Bakanlığı İzmit ilinin adını Kocaeli olarak değiştirdi.

1921

Albert Einstein evrenin ölçülebileceğini öne sürdü. Bilim dünyasında bir tartışma başlattı.

1920

Osmanlı Mebusan Meclisi'nin gizli oturumunda Misak-ı millî kabul edildi.

1918

Lev Troçki Sovyetler Birliği'nde Kızıl Ordu'yu kurmaya başladı.

1871

Fransa-Prusya Savaşı: Fransa teslim oldu, savaş sona erdi.

1854

Mülkiye Mektebi açıldı

1807

Pall Mall Sokağı tarihte ışıklandırılan ilk sokak oldu.

1717

Osmanlı padişahı III. Mustafa, bugün doğdu.

1547

VI. Edward İngiltere kralı oldu.

1547

İngiltere Kralı VIII. Henry, bugün öldü.

1517

Yavuz Sultan Selim komutasındaki Osmanlı ordusu Kahire'ye girdi.

ZİYARETÇİ DEFTERİ

Düşüncelerinizi bizimle paylaşmak ister misiniz?Ziyaretçi Defteri